19
MAR
2021

Światowy Dzień Poezji z Krzysztofem Kamilem Baczyńskim – patronem roku 2021

20210318_153116

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Światowy Dzień Poezji to święto obchodzone corocznie 21 marca, ustanowione przez UNESCO jesienią 1999 roku. Celem tego dnia jest promocja czytania i pisania, publikowania i nauczania poezji na całym świecie.

Z tej okazji biblioteka szkolna pragnie przybliżyć postać jednego z najwybitniejszych twórców pokolenia wojennego. Będziemy dziś mówić o Krzysztofie Kamilu Baczyńskim, poecie, żołnierzu, powstańcu, bohaterze, patriocie, artyście, genialnym dwudziestolatku, „mocarzu słowa”, jednym z czołowych przedstawicieli pokolenia Kolumbów. W uznaniu jego zasług dla polskiej sztuki, dla polskiej niepodległości i polskiej kultury, w setną rocznicę jego urodzin Sejm Rzeczypospolitej ogłosił rok 2021 Rokiem Krzysztofa Kamila Baczyńskiego.

Jest to niepowtarzalna okazja, aby w sposób szczególny przyjrzeć się jego życiu, twórczości i ideałom za które oddał życie. Pamiętajmy, że to właśnie poezja nadała sens jego życiu i śmierci i uwieczniła go jako legendę.

K. Baczyński to postać będąca symbolem młodych ludzi tragicznie doświadczonych przez drugą wojnę światową. Wielu z nich zdawało maturę kilka miesięcy przed atakiem III Rzeszy na Polskę i wielu zginęło w czasie powstania warszawskiego. Baczyński i jego rówieśnicy nazywani byli „pokoleniem apokalipsy spełnionej”, „pokoleniem Kolumbów”

 

Dzień czy noc – matko, ojcze – jeszcze ustoję

w trzaskawicach palb, ja, żołnierz, poeta, czasu kurz.

Pójdę dalej – to od was mam: śmierci się nie boję,

dalej niosąc naręcza pragnień jak spalonych róż 

K. Baczyński, Rodzicom                    30 VII 43 r.

K. Baczyński urodził się 22 stycznia 1921 roku w Warszawie w rodzinie o silnych tradycjach patriotycznych ( Krzysztof Zygmunt Baczyński – dziadek – uczestnik powstania 1863 roku; Stanisław Baczyński – ojciec – legionista, piłsudczyk, uczestnik trzeciego powstania śląskiego). Rodzice mieli duży wpływ na charakter, poglądy i życiowe wybory K. K. Baczyńskiego.

Baczyński uczęszczał do I Państwowego Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego w Warszawie. O jego stosunku do programu i sposobu nauczania świadczą fragmenty prozy naznaczone stylem gombrowiczowskim. Należał do Organizacji Młodzieży Socjalistycznej „Spartakus”. Od 1938 współredagował pismo „Strzały”. Opublikował tam pierwsze wiersze. Włączył się w grupę „Płomienie” by  po 1939 przestać się angażować w jej działalność.  Podróżował : odwiedził Genewę, Avign’on, Dalmację, Rabkę, kilkukrotnie Zakopane oraz Bukowinę Tatrzańską. Ślady wspomnianych wyjazdów utrwalał w poezji. Wojna zastała go w Warszawie. Pracował dorywczo

w różnych zawodach, uczestniczył w podziemnym życiu literackim, gdzie poznał swoją przyszłą żonę. 3 Czerwca 1942 poślubił Barbarę Drabczyńską. Poświęcił jej swoje szkice i najpiękniejsze erotyki. Żona była jego muzą i komentatorką utworów. Jesienią 1942 podjął studia polonistyczne na Tajnym Uniwersytecie Warszawskim rezygnując z planów studiowania na ASP, gdzie chciał zdobyć wymarzony zawód ilustratora lub grafika. Latem 1943 porzucił studia na rzecz konspiracji. Do decyzji o włączeniu się w działania Polskiego Państwa Podziemnego dojrzewał stopniowo. Dylematy związane były z walką zbrojną i wątpliwościami co do niektórych posunięć AK. W końcu zaangażował się w pełni. Przechowywał w skrytce w mieszkaniu broń, brał udział w walkach dywersyjnych. Baczyński włączył się w pracę grup Szturmowych Szarych Szeregów podległych Komendzie Głównej AK. Przydzielono go do batalionu „Zośka” nazwanego tak na cześć poległego Tadeusza Zawadzkiego, znanego z książki Aleksandra Kamieńskiego Kamienie na szaniec. Baczyński wstąpił również do Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty „Agricola”,  którą ukończył ze stopniem starszego strzelca podchorążego. W geście protestu po przeniesieniu na stanowisko szefa prasowego, przeniósł się do batalionu „Parasol”. W chwili wybuchu powstania warszawskiego w wyniku nieporozumień i spóźnionego rozkazu znalazł się w okolicy placu Teatralnego. Nie będąc w stanie dotrzeć do swego oddziału, przyłączył się do „Gozdawy”.

Zginął w trakcie walk o pałac Blanka 4 sierpnia 1944 roku od kuli snajpera. Jego żona zginęła 1 września , zraniona w głowę odłamkiem szkła podczas nalotu. Małżonkowie spoczywają w mogile na Powązkach.

Baczyński znany jest przede wszystkim jako poeta liryczny, ale jego twórczość obejmuje epikę i dramat. Za najciekawsze i najczęściej przedrukowywane, należy uznać Mealibe. Bajki o smutku oraz opowiadania bez tytułu rozpoczynające się słowami … Zapylona droga. Zachowały się wszystkie jego dzieła: ponad 500 wierszy, kilkanaście poematów i około 20 opowiadań. Najbardziej znane wiersze to : Elegia o … [chłopcu polskim], Mazowsze, Historia, Spojrzenie, Pragnienie, Ten czas, Pokolenie,, Biała magia, Gdy broń dymiącą z dłoni. Zachowało się kilkaset rysunków i grafik Baczyńskiego np. ilustracje do poszczególnych wierszy, projekty okładek własnych tomików…

Baczyński wydawał pod pseudonimem „Jan Bugaj”, „Piotr Smugosz” w czasopismach i antologiach konspiracyjnych, wydrukowano zbiory: Zamknięty echem (1940), Dwie miłości (1940), Wiersze wybrane (1943), Arkusz poetycki  miesięcznika „Droga” (1940,1944, nr 1) oraz Śpiew z pożogi (1944).

W poezji Baczyńskiego odnaleźć można echa wielkich autorów: Juliusza Słowackiego, Cypriana Kamila Norwida, Józefa Czechowicza, i Czesława Miłosza. W różnych proporcjach krytycy dostrzegli echa modernizmu, dekadentyzmu, katastrofizmu, futuryzmu, romantyzmu oraz twórczości skamandrytów.

Próby prozatorskie inspirowane były pisarstwem Witolda Gombrowicza i Brunona Schulza. Zadebiutował wierszem Wypadek przy pracy. Twórczość Baczyńskiego jest zaskakująco obszerna. W ciągu kilkudziesięciu miesięcy napisał on kilkaset utworów. Pierwsze utwory są bardzo zróżnicowane tematycznie. Utrwalają obserwację świata przyrody, melancholijny stan ducha, piękno natury, Pojawiają się erotyki, a także fantastyka, magia, baśniowość oraz nuta katastrofizmu. Jesienią 1941 nastąpiła prawdziwa rewolucja

w sposobie pisania. Nowe tony pojawiły się wraz z narastaniem opresji nazistowskiej i brakiem nadziei na szybkie wyzwolenie. Odniesienia do wojny i okupacji nie są jedynymi tematami pojawiającymi się w tym czasie w tekstach Baczyńskiego. Wyróżnia się wśród nich tematy z lat 1942-1944 poświęcone Basi – najpierw narzeczonej, później żonie poety, wiersze zawierające próby uchwycenia pięknych momentów dnia. Dojrzała poetyka Baczyńskiego, to obrazowość, zwięzłość, oszczędność, ale

i dobitność artykulacji, spiętrzenie metafor w celu zbudowania wyraźnego świadectwa rzeczywistości. Kolejny etap pisarstwa zapoczątkowany został w 1943 roku, do problemów wcześniejszych dołączyła tematyka patriotyczna i żołnierska. Znaczna część utworów z lat 1943-44 poświęcona jest walce zbrojnej oraz związanym z nią uczuciom i przemyśleniom.

Życie i twórczość Baczyńskiego stały się tematem kilku filmów, m. in. „Dzień czwarty” z 1984

w reż. Ludmiły Niedbalskiej i  „Baczyński”  z 2013 w reż. Kordiana Piwowarskiego.

Jego wiersze były śpiewane m. in. przez Ewę Demarczyk (Wiersze wojenne, Deszcze, Na moście

w Avign’on), Janusza Radka, Michała Bajora, Grzegorza Turnaua, zespół Leo Che (utwór Godzina W), Ankh, Naamah. Po wiersze Baczyńskiego w 2020 sięgnęli Mela Kateluk, Bartek Wąsik z zespołu Kwadrafonik. Tak powstał album „Astronomia poety. Baczyński”. Po poezję Baczyńskiego sięgnęli twórcy serii „Dobre Piosenki”, którzy przypominają twórczość najwybitniejszych poetów. Na krążku znajdziemy aranżacje kultowych utworów np. Elegia. Płyta „Krzysztof Baczyński zaśpiewany” dołączyła do licznych interpretacji poety z „pokolenia Kolumbów”. Odniesienia do Baczyńskiego w muzyce znajdziemy również w piosenkach Zbigniewa Hołdysa.

Wisława Szymborska poświęciła Baczyńskiemu wiersz W biały dzień, a Łukasz Orbitowski uczynił go głównym bohaterem powieści Widma. 22 stycznia 2021 odsłonięto mural poświęcony pamięci Baczyńskiego przy ul. Solec 85 w Warszawie.

Najprostszym sposobem by oddać pamięć jednemu z najwybitniejszych poetów czasów okupacji – Krzysztofowi Kamilowi Baczyńskiemu jest krytyczna lektura jego wierszy. Pełne emocji, wrażliwości, poruszające teksty skłaniają do głębokiej refleksji i zadumy. Zachęcamy, aby w Dniu Poezji sięgnąć do tomików poetyckich dostępnych w naszej bibliotece i zaczytać się. Polecamy również wysłuchać wierszy oraz utworów muzycznych do tekstów poety w interpretacji aktorów i muzyków.

Skip to content